Waarom vieren we oud en nieuw?

We vieren oud en nieuw om het oude jaar af te sluiten en het nieuwe jaar te beginnen. In bijna alle culturen wordt oud en nieuw gevierd, op verschillende tijden en met uiteenlopende tradities. In Nederland vieren we oud en nieuw op 31 december om 00:00 met vuurwerk, oliebollen en champagne. Op 1 januari is het nieuwjaarsdag.

Vanuit filosofisch oogpunt…

… vieren we oud en nieuw om grip te krijgen op de wereld. Door grenzen te trekken in de (door ons bedachte) tijd creëren we structuur in ons leven. Het doorbreekt de sleur. Zo’n grens is bijvoorbeeld het vieren van je verjaardag. En oud en nieuw. We sluiten het oude jaar af en maken ruimte voor een nieuw jaar.

Oudjaar op 31 december en nieuwjaar op 1 januari

Dat in januari het nieuwe jaar begint, is al eeuwenoud. 2.200 jaar terug begonnen de Romeinen het nieuwe jaar met de maand van verering van de god Janus. ‘Januari’ is vernoemd naar deze beschermgod. Janus was de god met twee gezichten: hiermee kon hij zowel vooruitzien als terugblikken. Het idee was om het oude jaar af te sluiten op het moment van midwinter (de kortste dag). Oftewel: om 1 januari en midwinter op dezelfde dag te laten vallen.

Nadat de Romeinen de maankalender hadden vervangen door de zonnekalender, stelden zij het astronomisch begin van de lente (als dag en nacht even lang duren) vast op 25 maart. Midwinter valt 89 dagen voor het begin van de lente: in de zonnekalender was dit 26 december.

Vervolgens werd de kalender meerdere malen aangepast. Eerst door een fout in het toepassen van het schrikkeljaar, toen door keizer Augustus en in het jaar 1582 door Paus Gregorius XIII. Hij verbeterde de kalender, maar in plaats van de kalender met de nodige 12 dagen te corrigeren deed hij dit met 10 dagen. Dat had te maken met de paasdatum, daar wilde hij om religieuze redenen niet mee schuiven. Hierdoor kwam 1 januari alleen maar verder af te liggen van de kortste dag, terwijl het oorspronkelijke idee dus was om op dat moment het oude jaar af te sluiten. Wij maken nog steeds gebruik van deze kalender.

Volgorde nieuwjaar in de wereld

Welk land viert als eerste nieuwjaar? En welk land moet het langst wachten met het ontkurken van de fles? Dit is (in Nederlandse tijd) de volgorde van nieuwjaar van de grotere en bekendere landen in de wereld:

  1. Om 11:00: Kiritimati en de andere Line-eilanden (onder Hawai)
  2. Om 12:00: Nieuw-Zeeland
  3. Tussen 14:00 en 16:00: Australië
  4. Tussen 15:00 en 22:00: Rusland
  5. Om 16:00: Japan
  6. Om 17:00: China
  7. Om 19:30: India
  8. Om 00:00: Wij zijn aan de beurt!
  9. Om 01:00: Groot-Britannië
  10. Tussen 02:00 en 05:00: Brazilië
  11. Tussen 04:30 en 09:00: Canada
  12. Tussen 06:00 en 11:00: Verenigde Staten

Oud en nieuw tradities

In Nederland vieren we oud en nieuw met vuurwerk, oliebollen en champagne. Maar waarom? En wat doen ze in andere landen om het nieuwe jaar in te luiden?

Vuurwerk

De gewoonte om vuurwerk af te steken met oud en nieuw is nog helemaal niet zo oud. Het kwam af en toe voor in de 18e eeuw, vooral in grotere steden. Niet dat er geen vuurwerk was, maar het werd vaker afgestoken met andere feesten dan tijdens oud en nieuw.

Vanaf de jaren vijftig werd vuurwerk afsteken tijdens oud en nieuw populairder in ons land. Dat kwam omdat Indonesië toen onafhankelijk werd en voormalige Indiëgangers terugkeerden naar Nederland. Zij hadden het gebruik ‘afgekeken’ in Indonesië, die het weer hadden opgepikt vanuit China. Chinezen staken vuurwerk af om boze geesten te verdrijven voor het nieuwe jaar aanbrak. Dit sloot goed aan bij onze gebruiken rond de jaarwisseling: totdat vuurwerk populair werd, maakten we al kabaal met (zelfgemaakte) instrumenten of door melkbussen met carbid te schieten. Ook dit deden wij om boze geesten te verjagen voor nieuwjaar.

Zo werd vuurwerk afsteken eerst populair op plekken waar oud-Indiëgangers zich vestigden. Al snel verspreidde de traditie zich over de rest van Nederland.

Oliebollen

Oliebollen lijken veel op oliekoeken, een oud-Hollandse winterse lekkernij. Het voordeel van deze oliekoeken was dat alle ingrediënten (meel, gist, olie en gedroogd fruit) bewaard konden worden in de winter, als er minder eten voorhanden was.

In de periode rond oud en nieuw gingen arme mensen langs de deur om nieuwjaar te wensen. Ze kregen dan iets te eten. Meestal werden er oliekoeken uitgedeeld omdat deze warm en vullend waren: perfect voedsel tegen honger en kou. Zo werd de oliekoek (sinds de 20e eeuw ‘oliebol’ genoemd) gelinkt met oud en nieuw en ontstond de traditie van het oliebollen eten.

Champagne

En waarom drinken we champagne met oud en nieuw? Omdat dit een luxe drank is, die wordt gedronken tijdens bijzondere gelegenheden. Zoals bij een bruiloft, bij een (sport)overwinning, het kopen van een huis of tijdens oud en nieuw. Het symbolische ‘wegschieten van het oude jaar’ zorgt ervoor dat het ontpoppen van champagne goed aansluit bij oud en nieuw.

Hoe vieren andere culturen oud en nieuw?

5 bijzondere oudejaarstradities in andere delen van de wereld:

In Brazilië… vieren ze nieuwjaar door bloemen in zee te gooien, als een offer aan Afro-Braziliaanse zeegodin Iemanjá.

In Denemarken… wordt er servies tegen de voordeur van vrienden gegooid. Hoe meer scherven voor je deur, hoe meer geluk je te wachten staat in het nieuwe jaar.

In Frankrijk… bakken ze op 6 januari een Galette des Rois (koningentaart) waar een klein figuurtje in verstopt zit. Degene die het figuurtje vindt, zal in het nieuwe jaar het geluk aan zijn zijde hebben.

In Argentinië en Spanje… eten ze om 00:00 bij elke klokslag een druif. Heb je binnen twaalf seconde twaalf druiven gegeten? Dan brengt dat geluk in het nieuwe jaar.

En in Polen… is het traditie om karper te eten en de schubben in je portemonnee te stoppen. Er wordt geloofd dat dit in het nieuwe jaar financiële voorspoed brengt.

Oud en nieuw 2019

Volproppen met mislukte oliebollen op de bank? Kan hoor. Of pak de trein (of auto) naar één van deze steden en vier oud en nieuw:

  • met een vuurwerkshow op de Erasmusbrug in Rotterdam;
  • tijdens het NYE Festival in Tivoli Vredenburg Utrecht;
  • in Den Haag: met het vreugdevuur in Scheveningen, vuurwerk bij de Hofvijver en/of struin af naar de Grote Markt;
  • met een vuurwerkshow bij de Kop van Java in Amsterdam;
  • last but not least: Kaatsheuvel! Ok, meer specifiek: de Efteling opent zijn deuren tijdens oud en nieuw tot 01:00 uur.

Weersvoorspelling oud en nieuw 2018

Wil je naar een vuurwerkshow? Of heb je zelf wat potten en pijlen klaarliggen? Lucky you (us)! De weersvoorspelling voor oudejaarsavond 2018: zo’n 7 à 8 graden met een kleine kans op wat miezer. Door het afsteken van vuurwerk zal het wel mistig worden, kijk dus uit als je ‘s avonds of op nieuwjaarsdag de auto instapt.

Nieuwjaarsduik 2019

Helden! Een overzicht van de leukste plekken waar je het oude jaar van je af kan spoelen (en kan ontnuchteren):

  • 12:00: Scheveningen Strand
  • 12:00: Haarrijnseplas in Utrecht
  • 12:00: Rijkerswoerdse Plassen in Arnhem
  • 13:00: Vlieland
  • 13:30: Egmond aan Zee
  • 14:00: Zandvoort aan Zee
  • 14:00: Galderse Meren in Breda (blote Nieuwjaarsduik!)

Oud en nieuw: ben jij een lover of hater?

Show More

Sara

Hi, Sara van Woerden. 32 jaar, gepartnerd met Erik en kersverse mama van Kiki :-). Schrijfdriftig, surfzuchtig, vraaghongerig. Freelance content marketeer en founder van Enwaarom.nl. Vragen, opmerkingen, samenwerken? Contact me!

3 Comments

  1. Leuk, Sara!
    Het is leuk om te lezen, leerzaam en compleet…
    Vooral ook de tradities rond oud en nieuw in andere landen:)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Back to top button
Close